55 نظریه مختار در معیار صدق و کذب قضایای ارزشی2 - استاد: محمد آصف حکمت

گزیده درس پنجاه و پنج در پایان درس گذشته اشاره شد که برای تبیین نظریه مختار نیاز به ذکر یکسری مقدمات است که در جلسه قبلی به مقدمات اوّل و دوّم بیان گردید و رسیدیم به مقدمه سوم که بدان به صورت ناتمام اشاره گردید. مقدمه اوّل، قضایای اخلاقی و حقوقی مربوط به رفتار اختیاری انسان است. مقدمه دوّم، مربوط به اهداف بود که انسان برای تحقق بخشیدن آنها تلاش می‌کند. مقدمه سوم، برای حقوق، اهداف گوناگونی بیان شده است که کلی‌ترین و جامع‌ترین آنها تأمین مصالح اجتماعی می‌باشد. مقدمه چهارم، اخلاق دو حیثیت دارد: یک حیثیت مطلوبیت دارد که معمولاً حیثیت ادراکی است و دیگری حیثیت تکوینی دارد که که کاملا عینی و مستقل از میل و رغبت و تشخیص و شناخت افراد است. با توجه به این چهار مقدمه، استاد نظریه مختار را بیان می‌دارد. معیار صدق و کذب در گزاره‌های ارزشی [اخلاقی و حقوقی] رسیدن انسان به آن هدف نهایی است. قبلاً گفته شد که اهداف مراتبی دارد و در طول هم قرار دارد که والاترین هدف، همان قرب الهی است. البته، گاهی انسان هدف را به درستی تشخیص نمی‌دهد یا راه رسیدن به آن هدف را گم می‌کند و به درستی تشخیص نمی‌دهد، این دو نوع خطا هیچگاه نمی‌تواند گزاره‌های ارزشی [اخلاقی و حقوقی] را زیر سئوال ببرد. استاد می‌گوید: بعد از این مباحث طولانی راجع به قضایای ارزشی به این نتیجه می‌رسیم که مفاهیم حقوقی و اخلاقی از مفاهیم فلسفی هستند که اینها از رابطه‌ی ضروری که بین رفتار انسان و نتایج آنها از ضرورت قیاس الی الغیر انتزاع می‌شود. استاد در ادامه به یک شبهه اشاره می‌کند و سپس به آن جواب می‌دهد. استاد در پایان به یکسری مباحثی از جمله نسبیت قواعد اخلاق و حقوق اشاره می‌کند که قبلاً نیز به آن پرداخته شده بودند. تفاوت‌های اخلاق و حقوق از مباحث دیگری است که استاد بدان می‌پردازد. کلیدواژه: معرفت‌شناسی قضایای ارزشی.