162 مبادی قیاس ها - استاد: رحمت الله رضایی

گزیده درس صد و شصت و دو بحث در باره‌ی قیاس است و در درس گذشته راجع به صناعات خمس اشاره شد. در این درس در ارتباط با «مبادی مطالب» یا «مبادی ‌قیاس‌ها» بحث می‌شود. پیش از اینکه مرحوم مصنف به این بحث بپردازد به این مطلب اشاره می‌کند که مقدمۀ هر قیاسی یا بدیهی یا نظری است. اگر نظری باشد لزوماً به بدیهی منتهی خواهدشد و در غیر این صورت آن نظری هرگز معلوم نمی‌شود و نمی‌تواند مقدمه قیاس و واسطه برای معلوم شدن قضیه دیگر باشد. مقدمات بدیهی را که خودبه‌خود معلوم‌اند به «مبادی قیاس‌ها» مشهور هستند، بر هشت دسته تقسیم می‌شوند: یقینیات، مظنونات، مشهورات، وهمیات، مسلّمات، مقبولات، مشبهات و مخیلات. هر کدام از اینها دارای اقسامی می‌باشد. مرحوم مظفر بحث را از یقینیات شروع و برای یقین دو معنا ذکر می‌کند: اول، یقین به معنای اعم که مطلق اعتقاد جزمی است. دوم، یقین به معنای اخص که اعتقاد مطابق با واقعی است که از روی تقلید نیست و نقیض آن باطل است. مقصود از یقین، همین معنای دوم است که خود بر دو نوع تقسیم می‌شود. سپس قضیه یقینی به بدیهی و نظری تقسیم می‌شود و چون قضیه یقینی نظری در نهایت به بدیهی تبدیل می‌شود، از این جهت بدیهیات از اصول یقینیات محسوب می‌شود. بدیهیات به حکم استقرا به شش دسته: اولیات، مشاهدات، تجربیات، متواترات، حدسیات و فطریات تقسیم می‌گردد. کلیدواژه: صناعات خمس و مبادی قیاس‌ها.