45 برهان دوم در ماهیت نداشتن واجب الوجود - استاد: حجة الاسلام والمسلمین دکترعلی جمعه مظفری

گزیده درس چهل و پنج در فصل سوم از مرحله چهارم بحث در این بود که واجب الوجود، ماهیت ندارد و برای این مدعا یک برهان ارائه گردید و در این درس به برهان دوّم آن پرداخته می‌شود. این برهان را مرحوم علامه از شیخ اشراق [سهروردی] نقل کرده است. اگر برای واجب الوجود ماهیت وجود داشته باشد، باید به لوازم آن هم مستلزم بود. از جمله اموری که بر ماهیت مترتب می‌شود، این است که ماهیت جزء اموری است که می‌تواند موجود باشد و می‌تواند موجود نباشد. چنانچه فردی از افراد ماهیت موجود شود معنایش این است که افراد دیگری هم می‌تواند برای این ماهیت وجود داشته باشد؛ چون امتناع ذاتی ندارد. لذا اگر یک فرد محقق شد از خاصیت ماهیت این است که فرد دیگری هم برای آن امکان داشته باشد و به همین ترتیب این افراد تا بی‌نهایت می‌تواند قابل فرض باشد. حالا با این فرض اگر برای واجب الوجود ماهیت درنظر گرفته شود و فرض هم بر این است که یک فرد به نام واجب الوجود تحقق یافته است، در اینجا امکان تحقق افراد دیگری هم وجود دارد و چنانچه وجود نداشته باشد، یگان مانع دیگری جلو تحقق آن را گرفته است. اگر در زمان دیگری جلو تحقق آن را گرفته باشد، در اینجا امتناع بالغیر پیش می‌آید و آن از ویژگیهای یک امر ممکن است. در ادامه مرحوم علامه به یک اشکال اشاره می‌کند، سپس از آن پاسخ می‌دهد و در پایان به یک جمع‌بندی می‌پردازد. کلیدواژه: واجب الوجود و نداشتن ماهیت.