36 ذو مراتب بودن علم حضوری - استاد: محمد آصف حکمت

گزیده درس سی و شش در درس گذشته راجع به راز ناخطاناپذیری علم حضوری و راز خطاپذیری برخی از علوم حصولی بحث گردید. هم‌چنین معیار صدق و کذب بیان شد که معیار صدق مطابقت با واقع و معیار کذب عدم مطابقت با واقع است. همراهی علم حصولی با علم حضوری از دیگر مباحثی بود که در درس قبلی مورد بررسی قرار گرفت و در پیوند همین مطلب، بحث دیگری راجع به علم حضوری ارائه می‌شود. آن مطلب این است که علم حضوری یک شهود بسیط است و در آن موضوع و محمول و تحلیل و تفسیر وجود ندارد؛ ولی همراه آن یک یا چند علم حصولی تحقق می‌یابد که ممکن است برخی از آنها خطا باشد، مانند اشتهای کاذب و مکاشفاتی که همراه با تفسیرهای ذهنی غلط باشد. علم حضوری دارای مراتب مختلفی است و ممکن است برخی از آنها آگاهانه نباشد؛ مانند علم حضوری اغلب مردم نسبت به خدای منان. دلیل اختلاف علم حضوری یا تفاوت درجات وجود ذات عالم است، مانند اختلاف علم نفس به خودش در مراتب مختلفی که از تجرد پیدا می‌کند و یا تفاوت مراتب توجه نفس است، مانند اختلاف احساس درد در اثر شدت و ضعف توجه می‌باشد. ضعف علم حضوری ممکن است موجب تفسیر ذهنی غلط شود، چنانچه کسانی می‌پندارند که روحشان با بدنشان یکی است با اینکه علم حضوری به آن دارد. کلیدواژه: مراتب علم حضوری.