34 سنگ بنای معرفت - استاد: محمد آصف حکمت

گزیده درس سی و چهار در درس گذشته خودشکن بودن شکاکان و نسبی‌گرایان مورد بحث و بررسی قرار گرفت. در این درس به دلایل و استدلال‌های آنان پرداخته می‌شود و در ادامه تلاش می‌شود تا آن سنگ‌بنای معرفت مورد بررسی قرار داده شود. شکاکان دو تا استدلال دارد که استاد به هر دو استدلال آنها جواب نقضی و جواب حلی می‌دهد. بعد از بررسی این بحث، استاد وارد بحث سنگ‌بنای شناخت می‌شود و آن را از زوایای مختلف به بحث می‌گیرد. ایشان می‌گوید: دکارت سنگ‌بنای شناخت یقینی را علم به وجود شک قرار داد و خواست از این راه وجود شک‌کننده روح انسان را اثبات کند، سپس وضوح و تمایز را به عنوان معیاری برای بازشناسی اندیشه‌های درست از نادرست معرفی کرد. استاد می‌گوید: آغاز کردن از شک برای شروع بحث با شک‌گرایان صحیح است، ولی نمی‌توان آن را مقدم بر علم به نفس و دلیل وجود آن قرار داد، چنانکه نمی‌توان وضوح و تمایز را به عنوان معیار شناخت حقیقت پذیرفت. سپس علم را به حصولی و حضوری تقسیم می‌کند و بعد تعریف از هر دو، نکاتی را در مورد علم حضوری بیان می‌دارد. در علم حصولی شخص به وسیله صورت یا مفهوم ذهنی از شئ یا شخص درک‌شونده آگاه می‌شود؛ ولی در علم حضوری چنین واسطه وجود ندارد. علم هر کس به وجود خودش و قوای نفسانی و احساسات و عواطف و سایر حالات روانی و به فعلی که بی‌واسطه از نفس صادر می‌شود، مانند تصمیم و اراده حضوری است. صورت‌ها و مفاهیم ذهنی نسبت به اشیاء یا اشخاصی که از آنها حکایت می‌کنند علم حصولی هستند، ولی نفس خود آنها را حضوراً می‌یابد. پس علم حضوری مصادیق محتلف دارد؛ علم نفس به خود نفس، علم به حالات نفس و ... کلیدواژه: سنگ‌بنای شناخت.