163 نتایج بحث فصل اول - استاد: حجة الاسلام والمسلمین دکتر مظفری

گزیده درس صد و شصت و سه بحث در باره‌ی مرحله نهم از مراحل دوازدگانه نهایة الحکمه است. در درس قبلی استاد وارد فصل اوّل این مرحله گردید و در آن بحث شد که هر حادث زمانی قبل از حدوث خودش از قوه وجود برخوردار و امکان موجود شدن را داشته است. سپس به این نکته اشاره شد که امکان هر امر حادث قبل از حدوث خودش، یک امر وجودی است و قابلیت شدت و ضعف و دوری و نزدیگی و سایر ویژگیهای وجود را دارد. این نشان می‌باشد که این امکان یک امر وجودی عرضی است و بر چیزی عارض می‌شود و هر عرضی هم نیازمند به موضوع است و موضوع آن همان ماده است. بر این بحث سه نتیجه استوار گردیده است که در این درس ابتدا به همین نتایج اشاره می‌شود. یکی از آن نتایج این است که نسبت بین قوه و ماده، مثل نسبت جسم طبیعی و جسم تعلیمی است؛ به این معنا همانگونه که جسم تعلیمی به جسم طبیعی تعین می‌بخشد و او را از ابهام خارج می‌سازد، قوه یک شئ نیز قوه ماده خود را از ابهام بیرون می‌آورد. نتیجه دوم، چنانچه حوادث زمانی از جوهر باشند، از دگرگونی صورت جدایی‌پذیر نیست و اگر از اغراض باشد از دگرگونی احوال جدا نیست. نتیجه سوم، قوه همواره بر فعلیتی قائم است و ماده نیز همیشه قائم بر صورتی است تا موجودیت آن را نگهدارد. در ادامه استاد وارد فصل دوم می‌شود که در آن مرحوم علامه وجود را به وجود بالقوه و بالفعل تقسیم کرده است. ایشان در این فصل ابتدا به این نکته اشاره می‌کند که تمام انواع جوهری قابلیت دگرگونی را دارد و به چیزی غیر از آنچه بود تبدیل شود. مثلاً جوهر غیر نامی به جوهر نامی و جوهر به حیوان تبدیل می‌شود. البته، این تغییر‌ها و تبدیل‌ها در قابل و مقبول معین صورت می‌گیرد و این نشان می‌دهد که باید میان آنها نسبت ثابت وجود داشته باشد و این نسبت‌ها هم به واسطه‌ی نزدیگی و دوری و شدت و ضعف تفاوت دارد. کلیدواژه: برخورداری هر حادث زمانی قبل از حدوث از قوه وجود.