49 ارزش شناخت - استاد: محمد آصف حکمت

گزیده درس چهل و نُه در درس قبل راجع به بی‌نیازی برخی از قضایا از ادراکات حسی بحث شد و در این رابطه بعضی از قضایا بیان گردید. یکی از مواردی که بی‌نیاز از ادراک و تجربه‌ی حسی است، تصدیق به وجود صور ادراکی در نفس می‌باشد. استاد با استفاده از کتاب آموزش فلسفه تا اینجا بی‌نیازی انواع قضایای را از تجربیات و ادراکات حسی اثبات کرد و حالا از این به بعد این مسئله را اثبات می‌کند که تصدیق به وجود محسوسات نیازمند عقل است. در واقع، تنها قضایایی که حکایت از وجود محسوسات خارجی و صفات آنها می‌نمایند نیاز به تجربه حسی دارند آن هم به عنوان شرط لازم نه شرط کافی؛ زیرا حکم قطعی به وجود محسوس خارجی نیازمند به برهان عقلی است. تجربیات علاوه بر نیاز مذکور به حکم عقل نیاز دیگری هم به برهان عقلی برای اثبات کلیت‌شان دارند. مضاعف شدن شناخت در هر قضیه نیازمند به حکم عقل به محال بودن اجتماع نقیضین است. نتیجه آنکه هیچ تصدیق یقینی به صرف تجربه حسی حاصل نمی‌شود، امّا تصدیقات یقینی بی‌نیاز از تجربه حسی فراوان می‌باشد. استاد در ادامه، وارد ارزش شناخت می‌شود و اولین پرسشی که در این زمینه مطرح می‌شود این است که آیا معرفت امکان دارد؟ و چه راه‌هایی برای شناخت معرفت وجود دارد و معیار بازشناسی حقایق از امور پنداری و موهوم چیست؟ به دیگر سخن، محور اصلی مباحث شناخت شناسی را مسئله ارزش شناخت تشکیل می‌دهد و سایر مسائل از مقدمات یا توابع این مبحث به شمار می‌رود. استاد در ابتدا حقیقت را تعریف می‌کند و حقیقت بودن شناخت عبارت است از مطابقت آن واقعی که از آن حکایت می‌کند و سایر تعاریف را مستلزم خروج از محل بحث می‌داند. عقل‌گرایان معیار بازشناسی حقایق را فطرت عقل معرفی می‌کند؛ ولی این معیار نمی‌تواند مطابقت قضایا را با واقعیات اثبات کند. کلیدواژه: نیازمندی وجود محسوسات به عقل و مبحث ارزش شناخت.