44 و قد تبين بما مر - استاد: حجة الاسلام والمسلمین دکترعلی جمعه مظفری

گزیده درس چهل و چهار در دو درس قبلی به تفصیل گفته شد که هر کدام از وجوب، امتناع و امکان به سه نوع بالذات، بالغیر و بالقیاس الی الغیر تقسیم می‌شود و سپس هر کدام از این اقسام نُه‌گانه تبیین گردید و اشاره شد که از میان آنها، تنها امکان بالغیر نادرست و محال است. در این فصل مرحوم علامه به یک جمع‌بندی می‌رسد و در آن به دو نکته می‌پردارد. نکته اوّل در باره‌ی واجب بالذات و امتناع بالذات است که این وجوب و امتناع از خود ذات شئ سرچشمه می‌گیرد و به امر دیگر نیاز ندارد. نکته دوم، اگر دو واجب بالذات فرض شود، هیچ کدام از آنها مستلزم وجوب یا امتناع دیگر نخواهدبود. استاد بعد از تبیین این دو نکته، وارد فصل سوم از مرحله چهارم می‌شود. فصل سوم، راجع به این مسئله بحث می‌کند که ماهیت واجب الوجود همان وجود خودش است؛ به این معنا که واجب الوجود همان انیت اوست و ماهیتی زائد بر وجود خاص خودش ندارد. در ادامه مرحوم علامه به دو دلیل و برهان برای اثبات این امر [خداوند، ماهیت ندارد] می‌پردازد. البته، استاد پیش از بررسی براهین این مدعا به معنا و مقصود ماهیت اشاره می‌کند که در مجموع به دو مقصود می‌پردازد، سپس این سئوال را مطرح می‌کند که مقصود از ماهیت کدام یکی است؟ ایشان بعد از بررسی مقاصد ماهیت به یکی از دو برهان می‌پردازد و از اشکالی پاسخ گفته می‌دهد. کلیدواژه: واجب الوجود و نداشتن ماهیت.