40پاسخ صدر المتألهین به سؤاات چهار گانه در باره زمان - استاذ: حجت الاسلام دکتر علی جمعه مظفری
گریده درس چهل در تداوم مباحث مربوط به ماهیت و حقیقت زمان، مبنای حکمای پیشین بررسی و سپس نقایص و ضعفهای آن تبیین گردید. در مجموع با طرح سئوالات و تلاش برای پاسخگویی به آن پرسشها روشن گردید که مسئله زمان به آن آسانی که در ابتدا تصور میگردید قابلحل نیست و نظریه مشهور فلاسفه چندان قانعکننده نمیباشد و به همین دلیل مرحوم علامه مصباح به نظریه ملا صدرا میپردازد که در این زمینه دیدگاه جدیدی دارد. در مجموع، مرحوم صدرالمتالهین دو ویژگی را که فلاسفه پیشین پیشنهاد کرده بودند به صورت اجمالی میپذیرد و آن دو عبارت است از اینکه در قدم اول زمان یک امر انقسامپذیر و از قبیل کمیات است و در قدم دوم اینکه زمان با حرکت رابطهای ناگسستنی دارد. سپس ایشان در دو نکته اساسی در بارهی زمان با فلاسفه پیشین کرده است که مرحوم علامه مصباح آن دو را بیان میکند. از نظر مرحوم ملا صدرا حقیقت زمان عبارت از بعد و امتداد گذرا است که هر جسمی در ذات خود علاوه بر امتدادهای ناگذرا طول و عرض و ضخامت از آن برخوردار است. ملا صدرا زمان و حرکت را دوگانه نمیداند تا یکی علت برای دیگری باشد و حرکت واسطهای برای ارتباط اجسام زمان تلقی شود. در واقع ایشان حرکت را از قبیل ماهیات و مقولات نمیداند تا پرسیده شود که از کدام مقوله است؛ بلکه آن را یک مفهوم عقلی میداند که از نحوهی وجود مادیات انتزاع میشود، همانگونه که مفهوم ثبات از نحوه وجود مجردات انتزاع میگردد. استاد بعد از تبیین نظریه ملاصدرا به بیان چند نکته میپردازد و درس چهل و سوم را به پایان میبرد. کلیدواژه: بررسی حقیقت زمان.
