33 امر دوم در مرحله سوم - استاد: حجة الاسلام والمسلمین دکترعلی جمعه مظفری

گزیده درس سی و سه قبلاً بیان گردید که مرحوم علامه طباطبایی در پیوست تقسیم وجود به وجود خارجی و وجود ذهنی، سه امر را بیان داشته است که در درس قبلی بررسی امر اوّل به پایان رسید. امر دوم به این نکته می‌پردازد که وجود ذهنی در قیاس با خارج تحقق پیدا می‌کند و محال است که چیزی وجود ذهنی داشته باشد؛ ولی وجود حقیقی یا مقدر نداشته باشد. وجود ذهنی آن اثر وجود خارجی را ندارد، منتها با توجه به اینکه وجود ذهنی خودش یک وجود است، آثار مربوط به خودش را دارد. در این امر هم دو اشکال صورت گرفته است که مرحوم علامه از آنها پاسخ می‌دهد و در این درس تنها به یکی از آن دو اشکال و پاسخ آنها پرداخته می‌شود. اشکال اوّل، این است که زمین با آن گستردگی که دارد و در آن کوه‌ها دشت‌ها، دریاها، بیابان‌ها و سائر اشیاء قرار دارند و در اطراف آن، فضای آسمانی به آن گستردگی از قبیل ستارگان، کرات و اجرام فلکی و امثال آنها چگونه در ذهن حاصل می‌شود و این در حکم قرار دادن یک چیز بزرگ در ظرف کوچک است و قطعاً این محال می‌باشد. مرحوم علامه از این اشکال دو تا پاسخ داده است. کلیدواژه: بررسی امر دوم از مباحث وجود ذهنی.