31 امر اول از مرحله سوم - استاد: حجة الاسلام والمسلمین دکترعلی جمعه مظفری
گزیده درس سی و یک گفته شد که در مرحله سوم از مباحث کتاب نهایةالحکمه، یک فصل وجود دارد که این فصل در ارتباط با تقسیم وجود به وجود خارجی و ذهنی بحث میکند که در دو درس گذشته اصل مدعا در ارتباط با وجود ذهنی و همچنین دلایل آن مطرح گردید و سائر اقوال به صورت خلاصه بیان و مورد نقد قرار گرفت. در ادامه مرحوم محقق سه امر را در این ارتباط بیان میکند. امر اوّل در بارهی این مطلب است که ماهیت هر چیزی در ذهن، تحت مقولهیی درنمیآید که شئ در خارج با آثار خارجی تحت آن مقوله واقع است؛ بلکه تنها مفهوم آن مقوله را با خود دارد؛ در ادامه ایشان برای این مطلب یک مثال میزند. در تداوم این بحث مرحوم علامه به چند اشکال اشاره میکند و از آنها جواب میدهد. اشکال اول، این است که در برخی از وجودهای ذهنی، در آن واحد یک شیء هم جوهر و هم عرض است؛ مثلاً وقتی انسان یک درخت را تصور میکند، بر طبق نظر مشهور حکما، ماهیت درخت در ذهن انسان ثبوت مییابد؛ پس این موجود در ذهن، جوهر است؛ در حالی که جوهر ذهنی چون قائم به نفس انسان است و از جنس ادراکات و علوم است و علوم هم که از کیف نفسانی و از اقسام عرض است و در این عملیات ذهنی، صورت ذهنی درخت هم جوهر و هم عرض است. ایشان در این درس به این اشکال پاسخ میدهد و سائر اشکالات و جوابهای آنها در درس بعدی مطرح میشود. کلیدواژه: بررسی امور مترتب بر وجود ذهنی.
