165 باقی صفات باری تعالی 1 - استاد: شیخ حسن میلانی

گزیده درس صد و شصت و پنج درس صد و شصت و پنج از «السابع: لِمَ لا یجوز أن تکون العلة هی الوجود بشرط الامکان ...»، شروع شده است و تا «فذاته احقّ من کل حقّ و هو محقق کل حقیقة»، ادامه دارد. بحث در باره‌ی مسئله بیستم است که اشاعره دلایل مختلفی برای رؤیت خدا آورده‌اند که یکی از آن دلایل، دلیل عقلی بود. مرحوم علامه دلیل عقلی اشاعره را بی‌اساس دانست و چندین جواب داد که در ابتدای این درس به پاسخ خودش می‌پردازد. جواب هفتم این است که چرا نتوان علت را [به جای مطلق وجود]، وجودِ به شرط امکان یا وجود به شرط حدوث دانست؟ با توجه به آنکه شرط می‌تواند عدمی باشد. مرحوم علامه بعد از جواب به دو پاسخ دیگر نیز می‌پردازد که در مجموع نُه جواب به دلیل عقلی اشاعره ارائه می‌کند. مسئله بیست و یک در باره‌ی سایر صفات خداوند بحث می‌کند و در واقع مرحوم خواجه چندین صفت دیگر را با همان «واجب الوجود» بودن اثبات می‌کند. یکی از این صفات، صفت «جود» است که جود و بخشندگی از طریق واجب الوجود برای خدا به اثبات می‌رسد. همین واجب‌الوجود بر ملک و سلطنت خداوند دلالت می‌کند؛ چون او هم در ذات و هم در صفات حقیقی مطلق و مستلزم اضافه از غیر خودش بی‌نیاز است و در مقابل تمام اشیاء و مخلوقات به او نیازمند می‌باشند. یکی از صفات خداوند، صفات تام و تمام، بلکه مافوق تمام است و این صفت از طریق واجب‌الوجود برای خداوند به اثبات می‌رسد. یکی دیگر از صفات خداوند، صفت حق بودن خداوند است و این صفت هم از رهگذر واجب‌الوجود به اثبات می‌رسد و مرحوم علامه برای آن چندین معنا ذکر کرده است. کلیدواژه: جواب به استدلال‌های اشاعره و بررسی سایر صفات.