112 صفت حکمت الهی - استاذ: حجت الاسلام والمسلمین دکتر علی جمعه مظفری

گزیده درس صد و دوازده در ادامه‌ی بررسی صفات فعلیه خدای متعال، در این درس به صفت حکمت پرداخته می‌شود که یکی دیگر از صفات فعلی خداوند است. استاد پیش از اینکه به بررسی صفت حکمت بپردازد، اشاره‌ی گذرا به صفت اراده می‌کند که در درس قبلی توضیح داده شد. مرحوم علامه مصباح می‌فرماید: حکمت هم از جمله صفات فعلیه است و منشاء انتزاع آن، از یک طرف حب و علم الهی و از طرف دیگر کمال و خیر مخلوقات است. محبوبیت خیر و کمال مخلوقات تابع محبوبیت ذات الهی برای خودش می‌باشد. هم‎چنین محبوبیت هر معلولی تابع محبوبیت علت ایجادکننده آن است که در مرتبه عالی‌تری از وجود قرار دارد. موجودات مادی دارای تزاحم‌های گوناگونی می‌باشند و حکمت و عنایت الهی اقتصا دارد که سلسله‌های علل و معمولات مادی به گونه‌ای تحقق یابد که مجموعا دارای کمالات وجود بیشتری باشند، به این معنا که جهان دارای نظام احسن باشد. مرحوم علامه مصباح می‌فرماید: فلاسفه اسلامی نظام احسن را هم با دلیل انی و هم با دلیل لمی به اثبات رسانده‌اند. به بیان ساده‌تر می‌توان چنین بیان کرد که اگر خدای متعال جهان را با بهترین نظام نیافریده باشد، لازمه‌اش جهل یا عجز یا عدک حب کمال و یا بخل اوست. دلیل اینکه اراده الهی به برخی از ممکنات تعلق نمی‌گیرد این است که آنها در کادر نظام احسن قرار نمی‌گیرد. از سوی دیگر، محدود شدن اراده الهی به وسیله مصالح یا مقید شدن قدرت و رحمت او به وسیله حکمت نیز باید به همین معنا تفسیر شود. کلیدواژه: بررسی حکمت الهی.