کتاب الکافی (قسمت صد و هشت)؛ خداوند از حرکت و مکان منزه است- مدرس: شیخ حسن میلانی

گزیده درس صد و هشت بحث راجع به روایات باب «الْحَرَكَةِ وَ الِانْتِقَالِ» است که مرحوم کلینی در این باب، ده روایت را جای داده است. این روایات بر این مطلب اشاره دارد که حرکت، سکون، انتقال، جابجا شدن، رفتن و آمدن و امثال اینها مخصوص مخلوقات است که آنها را خدای متعال آفریده است و در مورد ذات احدیت معنا ندارد. حدیث اول از امام کاظم (ع) نقل شده است. یعقوب بن جعفر جعفری می‌گويد، در خدمت امام موسی بن جعفر (ع) گفته شد: مردمی عقيده دارند خدای متعال به آسمان پائين فرود می‌آيد. حضرت فرمود: خدا فرود نمیي‌آيد و نياز به فرود آمدن ندارد: ديدگاه او نسبت به نزديک و دور برابر است هيچ نزديکی از او دور نشده و هيچ دوری به او نزديک نگشته، او به چيزی نياز ندارد؛ بلکه همه نيازمند اوست. در حدیث دوّم، امام كاظم (ع) می‌فرماید: در اينكه می‌گويم خدا قائم است به اين معنا نيست كه او را از مكانش جدا سازم یا او را از منزلت و مقام مجردش دور سازم و به اجسام مانند كنم و نيز او را به مكان معينى كه در آن باشد محدود نسازم و به حركت اعضاء و جوارح محدود نسازم و به تلفظ از شكاف دهن محدود نسازم؛ ولى چنان گويم كه خداى متعال می‌فرمايد: باش و وجود يابد بدون تردد خاطر، او صمد است و يگانه به شريكى احتياج ندارد كه امور سلطنت او را يادش آورد و درهاى علمش را برويش گشايد. در حدیث سوم، عيسی بن يونس می‌گويد: ابن ابی‌العوجاء در برخی از مباحثاتش با امام صادق (ع) به آن حضرت عرض کرد: شما نام خدا بردی و به ناپيدایی حواله دادی، حضرت فرمود: وای بر تو! چگونه ناپيداست کسی که نزد مخلوقش حاضر است، از رگ گردن به ايشان نزديک‌تر است، سخن‌شان را مي‌شنود و خودشان را می‌بيند و رازشان را می‌داند، ابن ابی‌العوجاء گفت: مگر او در همه جاه است وقتی در آسمان است چگونه در زمين باشد و هنگامی که در زمين است چگونه در آسمان باشد، حضرت فرمود: تو با اين بيانت مخلوقی را توصيف کردی که چون از مکانی برود، جایی او را فرا گيرد و جایی از او خالی شود و در جایي که آمد از جایي که بوده خبر ندارد که پيش آمد کرده؛ ولی خدای عظيم الشأن هيچ‌جا از او خالی نيست و هيچ‌جا او را فرا نگيرد و به هیچ مکانی نزديک‌تر از مکان ديگر نيست. کلیدواژه: کتاب توحید، باب «الحرکة و الانتقال» (روایات 1ـ 3).