شرح لمعة؛ کتاب حجر(جلسه دوم): بررسی احکام صغیر در حجر- مدرس: آقای عباس رجایی

استاد درس را با این عبارت آغاز می‌کند: «و يمتد حجر الصغير حتى يبلغ بأحد الأمور المذكورة في كتاب الصوم، و یرشد، بأن يصلح ماله بحيث يكون له ملكة نفسانية تقتضي إصلاحه…» در جلسه پیش، شش مورد از اسباب حجر مطرح شد و از این جلسه بررسی تفصیلی آن‌ها آغاز می‌شود. نخستین سبب از اسباب حجر، صِغَر (نابالغی) است؛ به این معنا که فرد صغیر از تصرف در اموال خود ممنوع است. مرحوم مصنف در ادامه به این پرسش می‌پردازد که چه زمانی این ممنوعیت برداشته می‌شود؟ بر اساس نظر ایشان، حجر صغیر تا زمانی ادامه دارد که دو شرط در او تحقق یابد: بلوغ و رشد. 🔹 بلوغ به معنای رسیدن به مرحله توانایی تولیدمثل و کمال جسمی است که نشانه‌های آن عبارت‌اند از: خروج منی، روییدن موی خشن، و رسیدن به سن بلوغ شرعی (۱۵ سال قمری برای پسر و ۹ سال قمری برای دختر). 🔹 رشد مرحله‌ای فراتر از بلوغ است و به معنای توانایی اصلاح و تدبیر مال می‌باشد؛ به گونه‌ای که در فرد ملکه‌ای نفسانی برای حفظ و مدیریت صحیح مال شکل گرفته باشد، نه اینکه صرفاً به صورت موردی مالی را درست اداره کند. در مسئله رفع حجر از صغیر دو دیدگاه میان فقها مطرح شده است: 🔸 دیدگاه مشهور فقها (از جمله مرحوم مصنف): تحقق بلوغ و رشد برای رفع حجر کافی است و عدالت شرط نیست؛ زیرا آیات قرآن تنها به بلوغ و رشد اشاره کرده‌اند. 🔸 دیدگاه شیخ طوسی: ایشان عدالت را نیز شرط می‌دانند؛ زیرا فسق را نوعی سفاهت تلقی کرده و آیه «اموال خود را به سفیهان ندهید» را شامل افراد فاسق نیز می‌دانند. برخی روایات نیز به عنوان مؤید این دیدگاه ذکر شده است. البته حتی بنابر این دیدگاه، شرط عدالت تنها در ابتدای تحویل اموال مطرح است؛ یعنی اگر فرد پس از رشد و دریافت اموال خود دچار فسق شود، شیخ طوسی احتیاط را در منع او از تصرف می‌داند، اما حکم قطعی به حجر مجدد نمی‌دهد. این نظر با این اشکال روبه‌رو شده است که اگر فسق به عنوان نوعی سفاهت در ابتدا مانع تصرف باشد، منطقی است که در ادامه نیز مانع باشد؛ در حالی که شیخ طوسی در این مرحله حکم قطعی به منع صادر نمی‌کند. 00:00 شروع 00:57 ممنوع بودن صغیر و نابالغ از تصرف در اموال خودش. 02:01 رفع محجوریت در افراد صغیر. 02:22 معنای بلوغ و رشد و نشانه‌های آن. 16:34 شرط نبودن عدالت در برداشته شدن حجر از صغیر. ------------------------------------------------------------------------------------------------------ 🔗 دسترسی به تمام جلسات: https://www.youtube.com/playlist?list=PLXYLftvtiy7eb1_Oyo0j8BDEYjmo2w-qJ ✅ سابسکرایب برای دروس جدید: https://youtube.com/@ImamHussainFoundation?si=Ac2ahybOMbhmHkVo #کتاب_الحجر #فقه #فقه_اسلامی #دروس_حوزه #لمعه #شرح_لمعه #فقه_امامیه #حجر #صغیر #بلوغ #رشد #احکام_فقهی #شیخ_عباس_رجایی #حوزه_علمیه #فقه_شیعه