60 فصل اول مرحله پنجم - استاد: حجة الاسلام والمسلمین دکترعلی جمعه مظفری

گزیده درس شصت در پایان درس گذشته وارد مرحله پنجم از مباحث کتاب نهایة الحکمه شدیم و در این مرحله ماهیت و احکام آن مورد بحث و بررسی قرار می‌گیرد. گفته شد که در این مرحله، هفت فصل وجود دارد و در فصل اوّل راجع به چیستی خود ماهیت، نکاتی ارائه می‌شود. به این معنا، یکی از مباحثی که در ارتباط با ماهیت مطرح است، خود مفهوم ماهیت است که مرحوم علامه آن را بیان می‌کند. ایشان در ادامه‌ی تعریف ماهیت می‌فرماید: ماهیت به حمل اولی نه موجود است و نه ناموجود، امّا بر اساس حمل شایع یا موجود است یا ناموجود. در ادامه مرحوم مصنف به یک اشکال راجع به تعریف ماهیت اشاره می‌کند. اینکه گفته می‌شود ماهیت نه موجود و نه نا موجود، این موجود بودن و موجود نبودن یک نوع تناقض است و ارتفاع نقیضین هم محال است. از این اشکال، جواب‌های متعددی داده شده است که مرحوم مصنف به آنها به صورت گذرا اشاره می‌کند. در ادامه، ایشان وارد فصل دوم می‌شود و در آن مباحث مربوط به اعتبارات ماهیت را بررسی می‌کند. ماهیت از لحاظ ویژگیهایی که دارد، در ذهن به سه گونه اعتبار می‌شود. به این معنا ماهیت همیشه به شکل هی هی در نظر گرفته نمی‌شود و گاهی با اعتبارات و قیودهایی لحاظ می‌شود، در اینجا ماهیت بیش از سه حالت ندارد: ماهیت به شرط شئ، ماهیت به شرط لا و ماهیت لابشرط. سپس مرحوم مصنف هر کدام از این سه تا و کاربردهای آنها را توضیح می‌دهد. کلیدواژه: ماهیت و احکام.