42 فصل دوم تقسیمات مواد سه گانه - استاد: حجة الاسلام والمسلمین دکترعلی جمعه مظفری

گزیده درس چهل و دو در مرحله چهارم از کتاب نهایة الحکمه، مواد و جهات قضای مورد بحث و بررسی قرار می‌گیرد و از هشت فصلی که در این مرحله وجود دارد تا هنوز یک فصل به بحث گذاشته شده است. فصل اوّل در ارتباط با تقسیم مواد، تعریف و انحصار آنها در سه مورد و برخی موضوعات دیگر مطرح شد و از آن فارغ شدیم. از این درس به بعد به فصل دوّم از مرحله چهارم پرداخته می‌پردازیم که بازهم راجع به مواد سه‌گانه است و مرحوم علامه برای آنها تقسیمات دیگری ارائه داده است. ایشان معتقد است که هر کدام از این مواد سه‌گانه [وجوب، امتناع و امکان] به سه حالت تصور می‌شود که جمعاً نُه صورت قابل‌فرض است و از میان این نُه صورت تنها یک صورت نادرست است و در خارج محقق نمی‌شود. آن یک صورت امکان بالغیر می‌باشد و هشت صورت دیگر کاملاً صحیح است که در این فصل مورد بحث قرار می‌گیرد. حالا این مواد سه‌گانه که هر کدام به سه صورت قابل‌تنویع است و در حقیقت یا بالذات، یا بالغیر و یا بالقیاس الی الغیر می‌باشد؛ مثلاً اگر وجوب را در نظر بگیریم، این وجوب یا بالذات یا بالغیر و یا بالقیاس الی الغیر است. همین‌طور امتناع و امکان نیز چنین است و بالذات، بالغیر و بالقیاس الی الغیر قابل‌تقسیم می‌باشد. در ادامه مرحوم علامه هر کدام از این موارد نُه‌گانه را تعریف و تبیین می‌نماید. کلیدواژه: بررسی اقسام نُه‌گانه مواد.