4 اقسام علم2 - استاد: رحمت الله رضایی

گزیده درس چهار استاد در ابتدا به این مسئله می‌پردازد که بحث تقسیم علم حصولی به حسی، خیالی، وهمی و عقلی یک بحث فلسفی و علم النفسی است و این بحث در فلسفه به صورت مستوفا بررسی شده و مرحوم مظفر از آنجا برای مقدمه بحث خودش به عاریت گرفته است. علم خیالی، همان علمی است که بر اثر تصرف قوه خیال در علوم حسی برای انسان بدست می‌آید. این تصرفات بر دو گونه است: یکی نسبت دادن صورت‌های حسی به یکدیگر و مقایسه آنها باهم و دیگری، ترکیب صورت‌های حسی با یکریگر و ساختن صورت‌های جدید از آنها. علم وهمی، عبارت است از ادراک معنای جزئی غیر مادی که توسط قوه‌ی واهمه برای انسان حاصل می‌شود. در علم النفس، قوای ادراکی انسان به درونی و بیرونی تقسیم می‌شود و برخی از قوای ادراکی یا اداراکات بشری زاده‌ی یکسری عوامل بیرونی است، مانند حواس پنجگانه که در کنار حواس یادشده هیچ ادراکی وجود ندارد و صرفاً گیرنده‌اند و عالم خارج را انعکاس می‌دهند. انسان در کنار حواس ظاهری، دارای حواس درونی نیز هست که اولین آن، همان حس مشترک است. بعد از آن عالم خیال و قوه واهمه و غیره است. در واقع مرز میان انسان و حیوان، قوه‌ی واهمه است و از آن حیوانات نیز برخوردار‌اند. کلیدواژه: اقسام علم.