185 اقسام تقدم و تأخر حقیقی - استاد: حجة الاسلام والمسلمین دکترعلی جمعه مظفری

گزیده درس صد و هشتاد و پنج در درس قبلی استاد وارد مرحله دهم گردید و مباحث مربوط به فصل اوّل این مرحله را دنبال کرد و در این درس به ادامه‌ی آن مباحث می‌پردازد. در درس گذشته با برخی از مباحث سبق و لحوق یا تقدّم و تأخّر آشنا شدیم و در تداوم آن مباحث، مرحوم علامه این نکته را مطرح می‌کند که فلاسفه تقدّم و تأخر را چه بر اساس معیار قراردادی و اعتباری و چه براساس معیار حقیقی مورد بحث قرار داده‌اند و در مجموع آن را از رهگذر استقراء به نُه قسم تقسیم کرده‌اند. سه مورد از آنها [تقدّم و تأخّر رتبی، شرفی و زمانی] در درس گذشته مورد بررسی قرار گرفت و در این درس به شش مورد باقیمانده‌ پرداخته می‌شود. قسم چهارم تقدّم و تأخّر بالطبع است که آن را تقدّم علت ناقصه بر معلول خودش می‌داند. قسم پنجم، تقدّم و تأخّر به علیت است که آن را تقدّم علت تامّه بر معلول می‌داند که قبلاً بحث گردید با وجود علت، وجود معلول واجب می‌شود. قسم ششم، تقدّم و تأخّر به تجوهر است که اجزای ماهیت [حنس و فصل] بر خود ماهیت تقدّم دارد. این سه نوع از تقدّم و تأخّر [بالطبع، به علیت و به تجوهر] به تقدّم و تأخّر بالذات نامگذاری شده است. مورد هفتم، تقدّم و تأخّر بالدهر، مورد هشتم، تقدّم و تأخّر به حقیقت و مجاز و مورد نهم را تقدّم و تأخّر به حق نامیده است. کلیدواژه: انواع تقدّم و تأخّر.