178 فصل یازدهم زمان حرکت - استاد: حجة الاسلام والمسلمین دکترعلی جمعه مظفری

گزیده درس صد و هفتاد و هشت یکی از مقومات حرکت، همان زمان حرکت است که این بحث در فصل یازدهم مورد بحث قرار می‌گیرد. در ابتدای این فصل مرحوم علامه مطلق زمان را به اثبات می‌رساند و سپس از زمان در مورد حرکت استفاده می‌کند و زمان حرکت را مشخص می‌نماید. ایشان برای اثبات زمان به عنوان یک متصل غیر قارّ با بسترسازی وجود زمان به اثبات می‌رساند و سخن را از اینجا آغاز می‌کند که هرگاه به حوادث و رخدادهای پیرامونی نگاه می‌کنیم، هر حادثه‌یی اتفاق می‌افتد و سپس به پایان می‌رسد و حادثه‌ی جدیدی پیش بیاید. به دیگر سخن، رخدادهای پیشینی منقضی می‌شود و بعد رویدادهای پسینی اتفاق می‌افتد، به گونه‌ای که امکان جمع بین آنها وجود ندارد و قسمت اول را با قسمت دوم نمی‌توان جمع کرد. در عین حال هر کدام از این اتفاقات در درون خود یکسری تقسیمات و اجزایی دارند که جزء قبلی موجب می‌شود تا جزء بعدی شکل بگیرد و هر کدام از اینها می‌تواند به صورت بی‌نهایت قابل‌تقسیم باشد و اجتماع‌شان هم قابل‌جمع نباشد. مرحوم علامه به این نکته اشاره می‌کند که از همین حوادث و تجزیه‌پذیری که هر جزء می‌تواند به جزء قبل و جزء بعد تقسیم شود، فهمیده می‌شود که در اینجا کم متصل غیر قارّ وجود دارد که آن موجب این انقسام و تجزیه شده است. بنابراین زمان امری است که وجود دارد و ماهیت آن عبارت از مقدار متصل غیر قارّ است که بر حرکت عارض می‌شود. در ادامه ایشان از مباحث گذشته، چندین نتیجه را می‌گیرد که در مجموع هفت نتیجه را بیان می‌دارد که از میان آنها یک نتیجه در این درس بیان می‌شود. در نتیجه اول، به این نکته اشاره می‌شود که زمان و حرکت باهم نسبت تنگاتنگ دارد که در نتیجه به‌وسیله‌ی زمان است که حرکت تعیین می‌شود. کلیدواژه: زمان حرکت.