176 فصل دهم فاعل حرکت1 - استاد: حجة الاسلام والمسلمین دکترعلی جمعه مظفری

گزیده درس صد و هفتاد شش استاد در این درس وارد فصل دهم می‌شود که در باره‌ی محرّک یا فاعل حرکت گفتگو می‌کند. فاعل حرکت یا محرّک یکی از مقومات دیگر حرکت است که با متحرک تفاوت آشکار دارد. به این معنا، محرّک و متحرّک دو چیز است و یک شئ نمی‌تواند هم محرّک و هم متحرّک باشد. فاعل حرکت به معنای ایجاد‌کننده‌ی حرکت است و مرحوم علامه تقریباً فاعل حرکت را یک چیز اثبات‌شده و مفروع عنه در این فصل درنظر گرفته است. ایشان بعد از بررسی تفاوت حرکت با متحرّک، راجع به انواع حرکت بحث می‌کند و آن را به حرکت در جوهر و حرکت در عرض تقسیم می‌نماید که هر کدام از آنها برای خود متحرکی دارد. متحرک در جوهر همان ذات متحرک است و چنانچه محرک را همان ذات جوهر بدانیم، لازم می‌آید که خود شئ ایجاده‌کننده‌ی خودش باشد و این محال است. لذا، در حرکت جوهری، علاوه بر ذات جوهر که متحرک است، نیازمند به یک محرک نیز هست و این محرک می‌تواند یک جوهر مفارق و مجرد باشد و در واقع او صورت جوهری را ایجاد می‌کند. نوع دیگر از حرکت، حرکت عرضی است که خود بر دو قسم تقسیم می‌شود: یک‌مرتبه، حرکت عرض لازم است که همواره با معروض خودش است و مرتبه دیگر عرض مفارق است که گاهی است و گاهی نیست. حالا در هر دو قسم از حرکت عرضی فاعل حرکت یا محرک چیست؟ مرحوم علامه این مسئله را بررسی می‌کند. در ادامه ایشان راجع به فاعل‌های طبیعی بیشتر توضیح می‌دهد که چگونه نقش خودشان را ایفا می‌کنند؟ کلیدواژه: فاعل حرکت یا محرّک.