137 فصل چهارم قاعده الواحد - استاد: حجة الاسلام والمسلمین دکتر مظفری

گزیده درس صد و سی و هفت در درس قبلی مباحث طولانی مربوط به فصل سوم به پایان رسید و استاد در این درس به مباحث فصل چهارم می‌پردازد. محتوای فصل چهارم را این قاعده تشکیل می‌دهد که «الواحد لا یصدر عنه الا الواحد،» که از علت واحد تنها یک معلول صادر می‌شود. مرحوم علامه ابتدا این قاعده را تعریف و شناسایی می‌کند و سپس آن را توضیح می‌دهد و بعد فروعات آن را به بحث می‌گذارد. مقصود از واحد همان امر بسیط است که در ذات آن اجزا و جهات متعدد وجود ندارد. منظور از علت واحد، همان علت بسیط است که در ذات خود بسیط است و معلول نیز شئ است که با ذات بسیط خود معلول است. در واقع تصدیق این قاعده بر دو مقدمه استوار است: مقدمه اوّل این است که بین علت و معلول باید سنخیت وجود داشته باشد و مقدمه دوم این است که اگر شئی واحد است و هیچ جنبه‌ی مختلف و کثرت در آن نیست، این شئ فقط با یک چیز بیشتر نمی‌تواند سنخیت داشته باشد؛ زیرا اگر بخواهد با چیز دومی نیز سنخیت داشته باشد همین دوم بودن مستلزم آن است که بین اوّل و دوّم دوگانگی وجود داشته باشد و الا دو تا نمی‌شدند. بر این مطلب یک ایراد مطرح می‌شود که چنانچه از واحد جزء یک معلول صادر شود، قدرت خدا در آفرینش مخلوقات محدود خواهدشد و مرحوم علامه از این اعتراض جواب می‌دهد. در ادامه ایشان به سه فرع اشاره می‌کند که در درس بعدی به آن فروعات پرداخته می‌شود. کلیدواژه: بررسی قاعده معروف «الواحد».