111 صفت اراده الهی - استاذ: حجت الاسلام والمسلمین دکتر علی جمعه مظفری
گزیده درس صد و یازده بحث در رابطه با صفات فعلیه است و در درس قبلی صفات سمیع، بصیر و تکلم مورد بررسی قرار گرفت و در این درس به صفت اراده پرداخته میشود. بحث اراده یکی از مباحث دشوار علم کلام است و مرحوم علامه مصباح ابتدا این واژه را معنا میکند و آن را دارای دو معنا میداند: یکی دوست داشتن و دیگری تصمیم گرفتن. بعد از آن میفرماید: دوست داشتن یا تصمیم گرفتن نسبت به انجام دادن کار اختیاری خویش اراده تکوینی و نسبت به کار اختیاری فاعل دیگری اراده تشریعی نامیده میشود. امّا اراده فرمان دادن یا وضع قانون اراده تشریع است نه اراده تشریعی و خود تشریع کاری تکوینی محسوب میشود. دوست داشتن چیزی یا کاری در نفوس متعلق به ماده کیفیت نفسانی است، اما معنای تجرید شده آن قابل اطلاق بر مجردات تام و خدای متعال نیز هست. از اینرو اراده به معنای خواستن و دوست داشتن را میتوان از صفات ذاتیه الهی به شمار آورد. مرحوم علامه مصباح در ادامه میفرماید: تصمیم گرفتن نفوس فعل یا کیفیت انفعالی است و در هر حال مسبوق به تصور و تصدیق و شوق میباشد؛ اما میتوان آن را بعد از تجرید به صورت صفت فعلی به مجردات تام هم نسبت داد از آن جهت که فعل در شرایط خاصی متعلق حب ایشان قرار میگیرد، چنانکه در مورد خلق و رزق و سایر صفات فعلیه و حتی در مورد علم فعلی هم چنین است. کلیدواژه: بررسی صفات فعلیه.
