108 بررسی صفت علم الهی - استاذ: حجت الاسلام والمسلمین دکتر علی جمعه مظفری

گزیده درس صد و هشت بحث درارتباط با صفات ذاتی خداوند است که در جلسه قبلی راجع به صفت حیات بحث شد و در این درس صفت علم مورد بحث و بررسی قرار می‌گیرد. به جرئت می‌توان گفت که علم خداوند از مشکل‌ترین مباحث صفات ذاتی است و مرحوم علامه مصباح نیز به این نکته اشاره نموده است که بحث در باره‌ی علم خدای متعال یکی از دشوارترین مباحث فلسفه الهی است و به همین جهت فلاسفه و متکلمان در این زمینه اختلافات زیادی دارند. با توجه به اینکه وجود خدای متعال مجرد است و هر مجرد مستقلی عین علم به ذات خودش است؛ پس وجود خدای متعال عین علم به ذات خودش خواهدبود. در رابطه با علم خدا به مخلوقات نظریات مختلفی وجود دارد که مهم‌ترین آنها نظر پیروان مشائین، قول اشراقیین و دیدگاه ملاصدرا است. حکمای مشّاء معتقدند که علم الهی به مخلوقات عبارت از همان صورت‌های عقلی که از لوازم ذات وی می‌باشد، است. فلاسفه اشراق اعتقاد دارند که علم خدا به مخلوقات عین وجود آنها است، همانگونه که علم انسان به صورت‌های ذهنی خودش عین وجود آنها است. مرحوم علامه مصباح می‌فرماید: هر کدام از این دو قول، دو اشکال دارد و سپس آن دو اشکال بیان و نقد می‌کند. مرحوم ملا صدرا اعتقاد دارد که وجود خدا در عین وحدت و بساطت واجد تمام کمالات مخلوقات است، از این جهت علم به ذات خودش عین علم به آنها خواهدبود. مرحوم علامه مصباح بعد از بررسی قول ملا صدرا نتیجه می‌گیرد که علم به تمام مخلوقات اعم از مجرد و مادی عین علم به ذات می‌باشد. کلیدواژه: بررسی علم الهی.