66 توضیحی پیرامون مفهوم قوه و فعل - استاذ: حجت الاسلام والمسلمین دکتر علی جمعه مظفری

گزیده درس شصت و شش در جلسه راجع به مباحث مربوط به اقسام موجودات ثابت و متغیر گفته شد که فلاسفه اقسام پانزده‌گانه تغیر رادر قالب پنج بررسی کرده‌اند که قول پنجم از مرحوم ملاصدرا است. ایشان و پیروانش قائل به حرکت جوهریه نیز هستند؛ به این معنا که تغیر و حرکت تدریجی هم در جوهر و هم در امور عرضی اتفاق می‌افتد. استاد در تداوم این مطلب به این نکته اشاره می‌کند که حرکت و حرکت تدریجی از قوه به فعل اتفاق می‌افتد و برای آنکه این حرکت را به درستی درک کنیم، لازم است، قوه و فعل را به خوبی بشناسیم. به همین جهت استاد در این جلسه، وارد درس پنجاه و دوم کتاب آموزش فلسفه می‌شود که مرحوم علامه مصباح در آن، مباحث مربوط به قوم و فعل را دنبال کرده است. ایشان ابتدا در قالب یک مقدمه به چرایی طرح بحث از قوه و فعل به دنبال بحث از تغییر و حرکت تدریجی پرداخته و آن را تبیین نموده است. بعد از بررسی مقدمه، مفاهیم قوه و فعل را بررسی کرده و آن را از جهات مختلف مورد بحث قرار داده است. مرحوم علامه مصباح می‌فرماید: واژه قوه در فلسفه به سه معنا به کار می‌رود و سپس هر کدام از معانی سه را توضیح می‌دهد. در ادامه می‌فرماید: موارد معنای قوه در سخنان فلاسفه عام‌تر از معنای استعداد است و جوهر را هم شامل می‌شود. بعد از آنکه معنای قوه یا بالقوه را توضیح می‌دهد، به معنای بالفعل هم می‌پردازد و تاکید می‌کند که در مواردی واژه بالفعل در معنای وسیع‌تری به کار می‌رود و شامل موجودی که سابقه قوه ندارد، نیز می‌شود. کلیدواژه: بررسی قوه و فعل.