194 دلیل دوم بر حضوری بودن علم بنفس - استاد: حجة الاسلام والمسلمین دکترعلی جمعه مظفری

گزیده درس صد و نود و چهار در درس قبلی استاد وارد مرحله یازدهم گردید و در آن مرحله، مرحوم علامه مباحث مربوط به عقل، عاقل و معقول را بررسی نموده است. در فصل اول، ایشان راجع به تعریف علم و اقسام آن سخن گفته و در ابتدا علم را به علم حصولی و علم حضوری تقسیم کرد و در درس گذشته به نمونه‌هایی از علم حصولی و علم حضوری نیز اشاره گردید. در تداوم این بحث این مسئله مطرح می‌شود که علم هر کس به نفس و ذات خودش علم حضوری است؛ برای آن دلایلی مطرح شد که یکی از آن دلایل در درس گذشته بررسی گردید و در این درس به دلیل دوّم آن اشاره می‌شود. در دلیل اوّل مطرح شد که چنانچه علم انسان به ذات خودش از طریق مفاهیم باشد، قطعاً در مفاهیم کلیّت وجود دارد و حال آنکه علم انسان به ذات خودش کاملاً شخصی است و بر هیچ کسی اطلاق نمی‌شود و از طریق علم به ذات و تشخص آن فهمیده می‌شود که این علم بدون واسطه است. استاد بعد از تبیین دلیل دوّم در تبیین تقسیم علم به علم حضوری و علم حصولی به این نکته اشاره می‌کند که این تقسیم حاصره است و شق سومی برای آن وجود ندارد. لذا، بر اساس نگاه ابتدایی، علم یا حضوری است یا حصولی و از این دو قسم فراتر نیست. سپس بر اساس یک نگاه دقیق به این مسئله می‌پردازد که علم حصولی هم به علم حضوری باز می‌گردد و مرحوم علامه این مسئله را به صورت دقیق مورد بررسی قرار می‌دهد. کلیدواژه: علم حضوری و علم حصولی.