187 بررسی نظریه شیخ اشراق مبنی بر ارجاع تقدم زمانی و تقدم بالطبع - استاد: دکترعلی جمعه مظفری

گزیده درس صد و هشتاد و هفت در درس گذشته، چهار ملاک از تقدّم‌ها و تأخّرهای نُه‌گانه بیان گردید و در این درس به انواع باقیمانده‌ی تقدّم و تأخّر پرداخته می‌شود. آخرین ملاک تقدّم و تأخّری که در درس قبلی مورد بررسی قرار گرفت، تقدّم و تأخّر بالطبع بود که ملاک و معیار توقف متأخّر بر متقدّم است. به این معنا، چنانچه متقدّم تحقق نیابد، متأخّر هم تحقق نخواهدیافت و در واقع وجود متأخّر متوقف بر وجود متقدّم است. شیخ اشراق در اینجا معتقد است که تقدّم و تأخّر بالزّمان از نوع تقدّم و تأخّر بالطبع است؛ برای اینکه در آن هم وجود جزء متأخّر بر جزء متقدّم توقف دارد و چنانچه متقدّم از بین برود، متأخّر هم نابود می‌شود. مرحوم علامه در ابتدا همین نظریه شیخ اشراق را مورد نقد و بررسی قرار می‌دهد و بعد از آن به سایر تقدّم و تأخّر می‌پردازد و در نتیجه مباحث این فصل را به پایان می‌رساند. کلیدواژه: ملاکات تقدّم و تأخّر.