کتاب الکافی (قسمت صد و شانزده)؛ جامع توحید وخطب کامل معرفت خداوند- مدرس: شیخ حسن میلانی

گزیده درس صد و شانزده در تداوم درس قبلی استاد وارد باب «جَوَامِعِ التّوْحِيدِ: کلیات توحید» شد و یک سلسله سفارشات و توصیه‌های کلی راجع به توجه به سخنان اهل‌بیت (ع) کرد. همانگونه که در درس گذشته بیان شد، در باب «کلیات توحید یا جوامع التوحید»، مجموعه خطبه‌های کلی وجود دارند که مرحوم کلینی بعد از ابواب مختلفی که راجع به موضوعات جزئی بحث توحید مطرح کرد، در این باب خطبه‌های کامل و جامعی درباره‌ای معرفت خدای متعال جمع‌آوری کرده که به یک موضوع جزئی خاصی اختصاص ندارند. خطبه اوّل را امام صادق (ع) از حضرت امیرالمؤمنین (ع) نقل می‌کند که وقتی حضرت برای بار دوّم مردم را به جنگ با معاویه تشویق کرد و مردم جمع شدند، برای سخنرانی بلند شد و مطالبی را ارائه نمود. در اینجا از باب نمونه به بخشی از سخنان آن حضرت در توصیف خدای متعال اشاره می‌شود. «الْحَمْدُ لِلّهِ الْوَاحِدِ الْأَحَدِ الصّمَدِ الْمُتَفَرّدِ الّذِي لَا مِنْ شَيْ‏ءٍ كَانَ وَ لَا مِنْ شَيْ‏ءٍ خَلَقَ مَا كَانَ قُدْرَةٌ بَانَ بِهَا مِنَ الْأَشْيَاءِ وَ بَانَتِ الْأَشْيَاءُ مِنْهُ فَلَيْسَتْ لَهُ صِفَةٌ تُنَالُ وَ لَا حَدٌّ تُضْرَبُ لَهُ فِيهِ الْأَمْثَالُ كَلّ دُونَ صِفَاتِهِ تَحْبِيرُ اللّغَاتِ وَ ضَلّ هُنَاكَ تَصَارِيفُ الصّفَاتِ وَ حَارَ فِي مَلَكُوتِهِ عَمِيقَاتُ مَذَاهِبِ التّفْكِيرِ وَ انْقَطَعَ دُونَ الرّسُوخِ فِي عِلْمِهِ جَوَامِعُ التّفْسِيرِ وَ حَالَ دُونَ غَيْبِهِ الْمَكْنُونِ حُجُبٌ مِنَ الْغُيُوبِ: ستایش خدایی را است كه یگانه، یكتا، بى‏نیاز و تنها است، آن تنهایی که به ذات خود بوده و از هیچ خلق را آفریده است، به نیرویی که بدان همه چیز عیان گشته و او خود از همه چیز جدا است. براى او صفتی كه بدان توان رسید نباشد و حدی كه براى آن مثل آورند نیست آرایش لغت‌ها از توصیف او ناتوان و ستودن‌هاى گوناگون در آنجا گم گشته و حیران است. راه‌هاى عمیق اندیشه نسبت به ملكوت او سرگردان و تفاسیر جامع از نفوذ در علمش بریده گشته، پرده‏هاى ناپیدا نزد كنه پنهانش حایل شده و خردهاى تندرو نسبت به مطالب دقیق در نزدیك‌ترین درجاتش گم گشته و ... کلیدواژه: کتاب توحید، باب «جَوَامِعِ التّوْحِيدِ: کلیات توحید» (روایت 1).